Saturday, October 31, 2026

TET 2 RTE 2009 (શિક્ષણનો અધિકાર અધિનિયમ) – Notes, મહત્વના મુદ્દા અને 50 MCQ TEST

TET 2 RTE 2009 (શિક્ષણનો અધિકાર અધિનિયમ)

RTE 2009 એટલે બાળકોના મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર અધિનિયમ, જે TET 2 નો અગત્યનો વિષય છે. આ પોસ્ટમાં તેની મુખ્ય જોગવાઈઓ સરળ ભાષામાં સમજાવી છે. પહેલાં Notes વાંચો, પછી TEST આપો.

⚖️

RTE 2009 – શિક્ષણનો અધિકાર અધિનિયમ

બંધારણીય પૃષ્ઠભૂમિ, અધિકારો, ફરજો, 25% અનામત, શાળાના ધોરણો, શિક્ષકો, SMC અને મૂલ્યાંકન – TET માટે મુદ્દાસર

📖 લગભગ 19 મિનિટ📚 12 વિભાગ🎓 TET 2 / પરીક્ષાલક્ષી
કેવી રીતે વાંચશો? RTE માં આંકડા (6–14 વર્ષ, 25%, 1 કિમી/3 કિમી, 30:1, 75% વાલી, 200/220 દિવસ) અને કલમ નંબર વારંવાર પુછાય છે. ટેબલ અને 🧠 ટ્રીક ખાસ યાદ રાખજો. કેટલીક રકમ/નિયમો રાજ્ય મુજબ બદલાય છે – મૂળ કાયદાની જોગવાઈઓ અહીં આપી છે.
1📌 RTE 2009 એક નજરે▶
મુદ્દો માહિતી
પૂરું નામ બાળકોના મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર અધિનિયમ, 2009 (RTE Act)
સંસદે પસાર કર્યો ઑગસ્ટ 2009
અમલ 1 એપ્રિલ 2010 થી
ઉંમર 6 થી 14 વર્ષ નાં તમામ બાળકો
શિક્ષણનો સ્તર પ્રાથમિક શિક્ષણ – ધોરણ 1 થી 8
બંધારણીય આધાર અનુચ્છેદ 21A (86મો બંધારણીય સુધારો, 2002)
મૂળભૂત અધિકાર હા – શિક્ષણનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકાર બન્યો
ખાસ જોગવાઈ ખાનગી શાળાઓમાં 25% બેઠકો નબળા વર્ગ/વંચિત જૂથ માટે
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
2009 પસાર → 2010 અમલ → 6 થી 14 → ધોરણ 1 થી 8 → 21A.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ RTE કયા વર્ષનો કાયદો?
✅ 2009
❓ અમલ ક્યારથી?
✅ 1 એપ્રિલ 2010
❓ કઈ ઉંમરનાં બાળકો માટે?
✅ 6 થી 14 વર્ષ
❓ કયા અનુચ્છેદ હેઠળ?
✅ 21A
2📜 બંધારણીય પૃષ્ઠભૂમિ અને ઇતિહાસ▶
જોગવાઈ/ઘટના શું છે?
અનુચ્છેદ 45 (DPSP) મૂળમાં: 14 વર્ષ સુધી મફત-ફરજિયાત શિક્ષણ. 86મા સુધારા પછી: 6 વર્ષ સુધીનાં બાળકોની પ્રારંભિક સંભાળ અને શિક્ષણ
અનુચ્છેદ 21A રાજ્ય 6–14 વર્ષ નાં બાળકોને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ આપશે (કાયદા મુજબ)
અનુચ્છેદ 51A(k) મૂળભૂત ફરજ: માતા-પિતા/વાલીએ 6–14 વર્ષનાં બાળકને શિક્ષણની તક આપવી
86મો સુધારો 2002 – 21A ઉમેર્યો, 45 બદલ્યો, 51A(k) ઉમેર્યો
મોહિની જૈન કેસ 1992 – શિક્ષણનો અધિકાર જીવનના અધિકાર (અનુ. 21) નો ભાગ
ઉન્નિકૃષ્ણન કેસ 1993 – 14 વર્ષ સુધી શિક્ષણ મૂળભૂત અધિકાર; પછી શિક્ષણ રાજ્યની આર્થિક ક્ષમતા મુજબ
  • અનુચ્છેદ 21A ને અમલમાં મૂકવા માટે જ RTE Act 2009 બનાવાયો.
  • NEP 2020 માં શિક્ષણના અધિકારનો વ્યાપ 3 થી 18 વર્ષ સુધી વધારવાનું સૂચન છે.
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
અનુચ્છેદ 21A = મૂળભૂત અધિકાર; અનુચ્છેદ 45 = રાજ્યનીતિનો નિર્દેશક સિદ્ધાંત (DPSP); અનુચ્છેદ 51A(k) = મૂળભૂત ફરજ.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
21A = અધિકાર, 45 = નીતિ, 51A(k) = ફરજ – ત્રણેયનો 86મા સુધારામાં સમાવેશ.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ RTE નો બંધારણીય આધાર?
✅ અનુચ્છેદ 21A
❓ 21A કયા સુધારાથી?
✅ 86મો (2002)
❓ માતા-પિતાની મૂળભૂત ફરજ?
✅ અનુચ્છેદ 51A(k)
❓ મોહિની જૈન કેસ?
✅ 1992
3📖 મુખ્ય વ્યાખ્યાઓ▶
શબ્દ અર્થ
બાળક (Child) 6 થી 14 વર્ષ ની ઉંમરનું બાળક (છોકરો કે છોકરી)
પ્રાથમિક શિક્ષણ ધોરણ 1 થી 8
યોગ્ય સરકાર કેન્દ્ર સરકાર કે રાજ્ય સરકાર (સંબંધિત શાળા પ્રમાણે)
સ્થાનિક સત્તામંડળ નગરપાલિકા, પંચાયત જેવી સ્થાનિક સંસ્થા
નબળો વર્ગ જેની વાર્ષિક આવક સરકારે નક્કી કરેલી મર્યાદાથી ઓછી હોય
વંચિત જૂથ SC, ST, સામાજિક-શૈક્ષણિક પછાત વર્ગ અને સામાજિક, સાંસ્કૃતિક, આર્થિક, ભૌગોલિક, ભાષાકીય, લિંગ આધારિત વંચિતતા ધરાવતાં જૂથો
કેપિટેશન ફી નિયત ફી ઉપરાંત લેવાતી કોઈ પણ રકમ (દાન/ડોનેશન)
સ્ક્રીનિંગ પ્રક્રિયા પ્રવેશ માટે બાળક કે વાલીની કસોટી/મુલાકાત
⭐ ખાસ યાદ રાખો
પ્રવેશ માટે કેપિટેશન ફી અને સ્ક્રીનિંગ – બંને પ્રતિબંધિત છે.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ RTE મુજબ ‘બાળક’ કોણ?
✅ 6 થી 14 વર્ષ
❓ પ્રાથમિક શિક્ષણ એટલે?
✅ ધોરણ 1 થી 8
❓ કેપિટેશન ફી એટલે?
✅ નિયત ફી ઉપરાંત લેવાતી રકમ
4🧒 બાળકના અધિકારો▶
  • મફત શિક્ષણ – બાળક પાસેથી કોઈ ફી, ચાર્જ કે ખર્ચ લઈ શકાશે નહીં (કલમ 3).
  • ફરજિયાત શિક્ષણ – પ્રવેશ, હાજરી અને પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ કરાવવાની જવાબદારી સરકારની.
  • વય મુજબ વર્ગમાં પ્રવેશ – ક્યારેય શાળાએ ન ગયેલ/અધવચ્ચે છોડી ગયેલ બાળકને તેની ઉંમર મુજબના વર્ગમાં પ્રવેશ (કલમ 4).
  • વિશેષ તાલીમ – આવા બાળકને વર્ગના સ્તરે પહોંચાડવા વિશેષ તાલીમનો અધિકાર; 14 વર્ષ પછી પણ પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી શિક્ષણ ચાલુ.
  • ઉંમરનો પુરાવો – જન્મ પ્રમાણપત્ર ન હોવાથી પ્રવેશ નકારી શકાશે નહીં (કલમ 14).
  • સ્થળાંતરનો અધિકાર – બીજી શાળામાં જવા ઇચ્છતા બાળકને ટ્રાન્સફર સર્ટિફિકેટ આપવું પડે; સર્ટિફિકેટમાં વિલંબને કારણે પ્રવેશ નકારાય નહીં (કલમ 5).
  • નો-ડિટેન્શન – ધોરણ 8 પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી કોઈ બાળકને રોકી શકાશે નહીં કે શાળામાંથી કાઢી શકાશે નહીં (કલમ 16).
  • બોર્ડ પરીક્ષા નહીં – પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી કોઈ બોર્ડ પરીક્ષા નહીં; પૂર્ણ થતાં પૂર્ણતા પ્રમાણપત્ર (કલમ 30).
  • શારીરિક સજા/માનસિક સતામણી પ્રતિબંધિત (કલમ 17).
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
2019 ના સુધારા મુજબ રાજ્ય સરકાર ઇચ્છે તો ધોરણ 5 અને 8 માં વાર્ષિક પરીક્ષા પછી નાપાસ બાળકને ફરી પરીક્ષાની તક આપી, જરૂર પડે તો રોકી શકે (નો-ડિટેન્શન નીતિમાં છૂટ).
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
ફી-ના, રોક-ના, કાઢ-ના, બોર્ડ-ના, માર-ના – RTE ના પાંચ ‘ના’.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ નો-ડિટેન્શન કઈ કલમ?
✅ કલમ 16
❓ શારીરિક સજા પ્રતિબંધ કઈ કલમ?
✅ કલમ 17
❓ ઉંમરનો પુરાવો કઈ કલમ?
✅ કલમ 14
❓ બોર્ડ પરીક્ષા ક્યાં સુધી નહીં?
✅ પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી (ધોરણ 8)
5🏛️ સરકાર, સ્થાનિક સત્તા અને વાલીની ફરજો▶
કોની ફરજ મુખ્ય ફરજો
યોગ્ય સરકાર (કલમ 8) મફત-ફરજિયાત શિક્ષણ આપવું; પાડોશની શાળા ઉપલબ્ધ કરાવવી; વંચિત બાળકો સાથે ભેદભાવ ન થાય તે જોવું; શાળાનું માળખું, શિક્ષકો, શિક્ષણ સામગ્રી પૂરાં પાડવાં
સ્થાનિક સત્તામંડળ (કલમ 9) શાળા સ્થાપવી, 14 વર્ષ સુધીનાં બાળકોનું રેકર્ડ રાખવું, પ્રવેશ અને હાજરીનું નિરીક્ષણ, પ્રવેશમાં ભેદભાવ ન થાય તે જોવું
માતા-પિતા/વાલી (કલમ 10) બાળકને પાડોશની શાળામાં પ્રવેશ અપાવવો (મૂળભૂત ફરજ 51A(k))
  • પાડોશની શાળા: ધોરણ 1–5 માટે 1 કિમી ની અંદર અને ધોરણ 6–8 માટે 3 કિમી ની અંદર (કેન્દ્રીય નિયમો મુજબ; રાજ્ય ફેરફાર કરી શકે).
  • કાયદાના અમલ પછી 3 વર્ષ માં પાડોશની શાળા સ્થાપવાની જવાબદારી (કલમ 6).
  • કલમ 11: 3 વર્ષથી ઉપરનાં બાળકોને પ્રાથમિક શિક્ષણ માટે તૈયાર કરવા પૂર્વ-પ્રાથમિક શિક્ષણની વ્યવસ્થા.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
1 – 3 – 3: ધોરણ 1–5 માટે 1 કિમી, ધોરણ 6–8 માટે 3 કિમી, શાળા સ્થાપવા 3 વર્ષ.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ ધોરણ 1–5 માટે પાડોશની શાળા?
✅ 1 કિમી
❓ ધોરણ 6–8 માટે?
✅ 3 કિમી
❓ 14 વર્ષ સુધીનાં બાળકોનું રેકર્ડ કોણ રાખે?
✅ સ્થાનિક સત્તામંડળ
❓ પૂર્વ-પ્રાથમિક શિક્ષણ કઈ કલમ?
✅ કલમ 11
6🎟️ ખાનગી શાળાઓમાં 25% અનામત (કલમ 12)▶
શાળાનો પ્રકાર જવાબદારી
સરકારી શાળા તમામ બાળકોને મફત શિક્ષણ
સહાયિત શાળા મળતી સહાયના પ્રમાણમાં બાળકોને મફત શિક્ષણ
ખાનગી બિન-સહાયિત (અનુદાનરહિત) શાળા પ્રવેશ-સ્તરના વર્ગમાં ઓછામાં ઓછી 25% બેઠકો નબળા વર્ગ અને વંચિત જૂથનાં બાળકો માટે
  • 25% બાળકોનું શિક્ષણ પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી મફત.
  • આ બાળકોની ફી સરકાર શાળાને પ્રતિ બાળક ખર્ચ (સરકારી શાળાના પ્રતિ બાળક ખર્ચ કે શાળાની વાસ્તવિક ફી – જે ઓછી હોય તે) મુજબ ભરપાઈ કરે છે.
  • પ્રવેશ ધોરણ 1 (કે પૂર્વ-પ્રાથમિકનો પ્રવેશ-સ્તર) થી.
  • લઘુમતી શાળાઓને આ 25% અનામત લાગુ પડતી નથી (સર્વોચ્ચ અદાલતનો ચુકાદો).
⭐ ખાસ યાદ રાખો
25% અનામત = ખાનગી બિન-સહાયિત શાળા + પ્રવેશ-સ્તરનો વર્ગ + સરકાર ફી ભરપાઈ કરે.
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
25% અનામત બધી શાળાઓને નહીં – સરકારી શાળામાં તો બધાં બાળકોને મફત શિક્ષણ છે; લઘુમતી શાળા બાકાત.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ ખાનગી શાળામાં અનામત?
✅ 25%
❓ કઈ કલમ?
✅ કલમ 12
❓ ફી કોણ ભરપાઈ કરે?
✅ સરકાર
❓ કયા વર્ગથી પ્રવેશ?
✅ ધોરણ 1 (પ્રવેશ-સ્તર)
7🚫 પ્રતિબંધો અને દંડ▶
પ્રતિબંધ કલમ વિગત
કેપિટેશન ફી 13 નિયત ફી ઉપરાંત કોઈ રકમ નહીં; ભંગ બદલ લીધેલી રકમના દસ ગણા સુધી દંડ
સ્ક્રીનિંગ પ્રક્રિયા 13 બાળક/વાલીની કસોટી નહીં; દંડ ₹25,000 (પહેલી વાર), ₹50,000 (પછીથી)
પ્રવેશ નકારવો 15 ઉંમર મુજબ પ્રવેશ સત્ર પછી પણ નકારી શકાય નહીં
રોકવું/કાઢી મૂકવું 16 ધોરણ 8 પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી નહીં
શારીરિક સજા/માનસિક સતામણી 17 પ્રતિબંધ; ભંગ બદલ શિસ્તભંગની કાર્યવાહી
માન્યતા વગરની શાળા 18 માન્યતા પ્રમાણપત્ર વગર શાળા ચલાવાય નહીં; દંડ ₹1 લાખ સુધી, ત્યારબાદ દરરોજ ₹10,000
શિક્ષકોનું ખાનગી ટ્યૂશન 28 શિક્ષક ખાનગી ટ્યૂશન કરી શકે નહીં
બિન-શૈક્ષણિક કામ 27 શિક્ષકોને વસ્તી ગણતરી, આપત્તિ રાહત અને ચૂંટણી સિવાય બીજું કામ નહીં
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
13 = ફી/કસોટી, 16 = રોકવું, 17 = સજા, 18 = માન્યતા, 27 = કામ, 28 = ટ્યૂશન.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ કેપિટેશન ફી કઈ કલમ?
✅ કલમ 13
❓ માન્યતા વગરની શાળા કઈ કલમ?
✅ કલમ 18
❓ શિક્ષકોનું ટ્યૂશન કઈ કલમ?
✅ કલમ 28
❓ બિન-શૈક્ષણિક કામ કઈ કલમ?
✅ કલમ 27
8🏫 શાળાનાં ધોરણો (સૂચિ – Schedule)▶
બાબત ધોરણ
વિદ્યાર્થી-શિક્ષક ગુણોત્તર (પ્રાથમિક) 30 : 1 (ધોરણ 1–5)
વિદ્યાર્થી-શિક્ષક ગુણોત્તર (ઉચ્ચ પ્રાથમિક) 35 : 1 (ધોરણ 6–8)
ઓછામાં ઓછા શિક્ષકો (પ્રાથમિક) 60 સુધી બાળકો – 2; 61–90 – 3; 91–120 – 4; 121–200 – 5
મુખ્ય શિક્ષક પ્રાથમિકમાં 150થી વધુ બાળકો હોય તો; ઉચ્ચ પ્રાથમિકમાં 100થી વધુ હોય તો
કામના દિવસો 200 (ધોરણ 1–5), 220 (ધોરણ 6–8)
શિક્ષણનાં કલાકો (વર્ષે) 800 (ધોરણ 1–5), 1000 (ધોરણ 6–8)
શિક્ષકનાં કામના કલાકો અઠવાડિયે 45 (તૈયારી સહિત)
સુવિધાઓ દરેક શિક્ષક માટે એક વર્ગખંડ, ઑફિસ-કમ-સ્ટોર-કમ-મુખ્ય શિક્ષક ખંડ, છોકરા-છોકરીઓ માટે અલગ શૌચાલય, પીવાનું પાણી, રસોડું (ભોજન માટે), રમતનું મેદાન, બાઉન્ડ્રી વૉલ, વિકલાંગો માટે અવરોધમુક્ત પ્રવેશ, પુસ્તકાલય
  • ઉચ્ચ પ્રાથમિકમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ વિષય-શિક્ષકો: વિજ્ઞાન-ગણિત, સામાજિક વિજ્ઞાન, ભાષા.
  • શિક્ષક ખાલી જગ્યાઓ 10% થી વધુ ન હોવી જોઈએ (કલમ 26).
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
30 – 35 – 200 – 220 – 800 – 1000 – 45.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ પ્રાથમિકમાં PTR?
✅ 30 : 1
❓ ઉચ્ચ પ્રાથમિકમાં PTR?
✅ 35 : 1
❓ કામના દિવસો (1–5 / 6–8)?
✅ 200 / 220
❓ શિક્ષકનાં અઠવાડિયાનાં કલાકો?
✅ 45
9👩‍🏫 શિક્ષકો – લાયકાત અને ફરજો▶
  • શિક્ષકની લઘુતમ લાયકાત NCTE (શૈક્ષણિક સત્તામંડળ) નક્કી કરે છે (કલમ 23).
  • શિક્ષક બનવા શિક્ષક પાત્રતા કસોટી (TET) પાસ કરવી ફરજિયાત.
  • 2017 નો સુધારો: સેવામાં રહેલા અપ્રશિક્ષિત શિક્ષકોએ 31 માર્ચ 2019 સુધીમાં લઘુતમ લાયકાત મેળવવી.

શિક્ષકની ફરજો (કલમ 24):

  1. શાળામાં નિયમિત અને સમયસર હાજર રહેવું.
  2. અભ્યાસક્રમ નિયત સમયમાં પૂર્ણ કરવો.
  3. દરેક બાળકની શીખવાની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરી જરૂર મુજબ વધારાનું માર્ગદર્શન આપવું.
  4. વાલી-શિક્ષક બેઠક યોજી બાળકની હાજરી, ક્ષમતા અને પ્રગતિની માહિતી વાલીને આપવી.
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
શિક્ષક ખાનગી ટ્યૂશન કરી શકે નહીં (કલમ 28) અને બિન-શૈક્ષણિક કામ માં ફક્ત વસ્તી ગણતરી, આપત્તિ રાહત અને ચૂંટણીકામ સોંપી શકાય (કલમ 27).
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ શિક્ષકની ફરજો કઈ કલમમાં?
✅ કલમ 24
❓ શિક્ષકની લાયકાત કઈ કલમમાં?
✅ કલમ 23
❓ લાયકાત કોણ નક્કી કરે?
✅ NCTE
❓ ખાલી જગ્યા કેટલાથી વધુ નહીં?
✅ 10%
10👨‍👩‍👧 શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ (SMC)▶
મુદ્દો જોગવાઈ
કલમ 21 (SMC), 22 (શાળા વિકાસ યોજના)
કયાં બને? સરકારી શાળા અને સહાયિત શાળામાં (ખાનગી બિન-સહાયિત સિવાય)
સભ્યો ઓછામાં ઓછા ¾ (75%) વાલીઓ/વાલી; બાકીના સ્થાનિક સત્તા પ્રતિનિધિ, શિક્ષકો, શિક્ષણવિદ્
સ્ત્રી સભ્યો 50% સભ્યો મહિલા
પ્રતિનિધિત્વ નબળા વર્ગ અને વંચિત જૂથનાં બાળકોના વાલીઓને પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ
  • કાર્યો: શાળાની કામગીરી પર દેખરેખ, શાળા વિકાસ યોજના (કલમ 22) તૈયાર કરવી, મળેલી સરકારી ગ્રાન્ટ અને અન્ય સંસાધનોનો ઉપયોગ પર નજર.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
SMC = 75% વાલી + 50% મહિલા.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ SMC કઈ કલમ?
✅ કલમ 21
❓ વાલી સભ્યો કેટલા?
✅ ઓછામાં ઓછા 75%
❓ મહિલા સભ્યો?
✅ 50%
❓ શાળા વિકાસ યોજના કઈ કલમ?
✅ કલમ 22
11📚 અભ્યાસક્રમ અને મૂલ્યાંકન (કલમ 29–30)▶

કલમ 29 મુજબ અભ્યાસક્રમ અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા શૈક્ષણિક સત્તામંડળ (ગુજરાતમાં GCERT) નક્કી કરે. તેમાં આ સિદ્ધાંતો:

  1. બંધારણીય મૂલ્યો (સ્વતંત્રતા, સમાનતા, ભાઈચારો)ની સાથે સુસંગતતા.
  2. બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ.
  3. બાળકના જ્ઞાન, સંભાવના અને પ્રતિભાનું નિર્માણ.
  4. શારીરિક અને માનસિક ક્ષમતાઓનો પૂર્ણ વિકાસ.
  5. પ્રવૃત્તિ, શોધ અને સંશોધન દ્વારા શીખવું – બાળમિત્ર રીતે.
  6. શિક્ષણનું માધ્યમ શક્ય હોય ત્યાં માતૃભાષા.
  7. બાળકને ભય, આઘાત અને ચિંતાથી મુક્ત રાખવું અને મુક્ત અભિવ્યક્તિની તક.
  8. સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન (CCE) દ્વારા સમજ અને જ્ઞાનના ઉપયોગની ચકાસણી.
⭐ ખાસ યાદ રાખો
RTE માં CCE નો ઉલ્લેખ છે; બોર્ડ પરીક્ષા નહીં અને પૂર્ણતા પ્રમાણપત્ર દરેક બાળકને પ્રાથમિક શિક્ષણ પૂર્ણ થતાં મળે (કલમ 30).
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
29 = અભ્યાસક્રમ + CCE; 30 = બોર્ડ પરીક્ષા નહીં.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ અભ્યાસક્રમ-મૂલ્યાંકન કઈ કલમ?
✅ કલમ 29
❓ બોર્ડ પરીક્ષા અંગે?
✅ કલમ 30 – નહીં
❓ શિક્ષણનું માધ્યમ?
✅ શક્ય હોય ત્યાં માતૃભાષા
❓ મૂલ્યાંકનનો પ્રકાર?
✅ સતત અને સર્વગ્રાહી (CCE)
12🔎 દેખરેખ, ફરિયાદ, સુધારા અને ચુકાદા▶
બાબત વિગત
દેખરેખ (કલમ 31) NCPCR (રાષ્ટ્રીય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગ) અને SCPCR (રાજ્ય આયોગ)
ફરિયાદ નિવારણ (કલમ 32) સ્થાનિક સત્તામંડળ
2012 નો સુધારો વિકલાંગ બાળકોનો સમાવેશ; મદરેસા, વૈદિક પાઠશાળા અને ધાર્મિક શિક્ષણ આપતી સંસ્થાઓ કાયદાની બહાર
2017 નો સુધારો અપ્રશિક્ષિત શિક્ષકો માટે લાયકાતની સમયમર્યાદા 31 માર્ચ 2019
2019 નો સુધારો ધોરણ 5 અને 8 માં નાપાસ બાળકને રોકવાની છૂટ (રાજ્ય નક્કી કરે)
સર્વોચ્ચ અદાલત 2012 25% અનામતની જોગવાઈ બંધારણીય રીતે માન્ય (બિન-લઘુમતી ખાનગી શાળાઓ માટે)
સર્વોચ્ચ અદાલત 2014 (પ્રમતિ કેસ) લઘુમતી શાળાઓને RTE લાગુ પડતો નથી
  • RTE સાથે જોડાયેલ યોજનાઓ: સર્વ શિક્ષા અભિયાન (SSA) અને હવે સમગ્ર શિક્ષા RTE ના અમલ માટેનું મુખ્ય સાધન.
  • ગુજરાતમાં 25% અનામતના પ્રવેશ ઑનલાઇન પોર્ટલ દ્વારા થાય છે.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ RTE ની દેખરેખ કોણ?
✅ NCPCR / SCPCR
❓ ફરિયાદ નિવારણ કઈ કલમ?
✅ કલમ 32
❓ લઘુમતી શાળાઓને RTE?
✅ લાગુ પડતો નથી
❓ NEP 2020 RTE વિસ્તાર?
✅ 3 થી 18 વર્ષ
🎉 અભિનંદન! તમે બધા વિભાગ વાંચી લીધા. હવે Quiz આપવા તૈયાર છો!

⚡ છેલ્લી ઘડીનું ઝડપી રિવિઝન

  • RTE: 2009 પસાર, 1 એપ્રિલ 2010 થી અમલ; 6–14 વર્ષ; ધોરણ 1–8; અનુચ્છેદ 21A (86મો સુધારો, 2002).
  • અનુચ્છેદ: 21A = અધિકાર, 45 = DPSP (6 વર્ષ સુધી), 51A(k) = વાલીની ફરજ.
  • પાડોશની શાળા: 1 કિમી (1–5), 3 કિમી (6–8); PTR 30:1 અને 35:1.
  • કામના દિવસો 200/220; કલાક 800/1000; શિક્ષકનાં 45 કલાક/અઠવાડિયું.
  • કલમ 12 = 25% અનામત (ખાનગી બિન-સહાયિત, સરકાર ફી ભરપાઈ); લઘુમતી શાળા બાકાત.
  • કલમ 13 = કેપિટેશન/સ્ક્રીનિંગ નહીં; 16 = રોકવું-કાઢવું નહીં; 17 = સજા નહીં; 18 = માન્યતા; 27 = બિન-શૈક્ષણિક કામ; 28 = ટ્યૂશન નહીં.
  • SMC (કલમ 21): 75% વાલી, 50% મહિલા; શાળા વિકાસ યોજના = કલમ 22.
  • કલમ 24 = શિક્ષકની ફરજો; 29 = અભ્યાસક્રમ + CCE; 30 = બોર્ડ પરીક્ષા નહીં; 31 = NCPCR/SCPCR.

🎯 હવે તમારી તૈયારી ચકાસો!

આ વિષયની 50 પ્રશ્નોની MCQ Quiz આપો અને તમારો સ્કોર જુઓ.

સ્રોત અને નોંધ: આ સામગ્રી વિદ્યાર્થીઓની તૈયારી માટે સરળ ભાષામાં તૈયાર કરી છે. પરીક્ષા અંગેની સત્તાવાર માહિતી માટે સંબંધિત બોર્ડ/શિક્ષણ વિભાગની વેબસાઇટ અને પાઠ્યપુસ્તક જુઓ.

કોઈ ભૂલ જણાય તો અમને જણાવો.  |  Disclaimer

No comments:

Post a Comment