ધોરણ 12 કમ્પ્યૂટરના પ્રકરણ 2 માં આપણે શીખીશું કે વેબપેજને સુંદર દેખાવ આપવા
CSS (કેસ્કેડિંગ સ્ટાઇલશીટ) કેવી રીતે વપરાય છે અને વેબપેજને સંવાદી
બનાવવા તથા ફૉર્મની યથાર્થતા (validation) ચકાસવા જાવાસ્ક્રિપ્ટ કેવી
રીતે વપરાય છે. આ પોસ્ટમાં બોર્ડ પરીક્ષા માટેના મુખ્ય મુદ્દા સરળ ભાષામાં
આપ્યા છે. પહેલાં Notes વાંચો, પછી 119 પ્રશ્નોની MCQ TEST આપો.
કેવી રીતે વાંચશો? આ પ્રકરણમાં CSS ની વાક્યરચના (selector
{property : value}), ફાયદા-ગેરફાયદા, Events ના નામ,
isNaN() અને validateForm() ના કોડ વારંવાર પુછાય છે. ટેબલ અને
🧠 ટ્રીક ખાસ યાદ રાખજો, અને છેલ્લે 🃏 કાર્ડથી જાતે ચકાસજો.
વેબસાઇટના દર્શનીય ઘટકોની શૈલી (Style) સ્પષ્ટ કરવાની સુવિધા
સ્ટાઇલ એટલે
ઘટકનો દેખાવ સ્ક્રીન પર કેવો હશે તે નક્કી કરે
HTML નું કાર્ય
માહિતીના વર્ણન માટે (શૈલી માટે નહીં)
CSS નું કાર્ય
દસ્તાવેજમાં ઘટકોની શૈલીનું વર્ણન (વિગતોનું નહીં)
સ્ટાઇલને માહિતીથી અલગ રાખવાના ત્રણ લાભ ⭐
કોડિંગમાં નકલ (duplication) ટાળી શકાય.
એક જ વિગત માટે જુદા-જુદા ઉદ્દેશો મુજબ જુદી-જુદી સ્ટાઇલ વાપરી
શકાય.
કોડની સરળ જાળવણી કરી શકાય.
CSS વડે શું નિયંત્રિત થાય?
ફોન્ટના પ્રકાર, ફોન્ટ અને ઘટકોનો રંગ
આજુબાજુની જગ્યા (Pad Space), હાંસિયા અને ઘટકોની
સ્થિતિ
⭐ ઉદાહરણબધાં <p> ટૅગના ફકરા ઘાટા
(bold) બતાવવા હોય, તો HTML માં દરેક જગ્યાએ <b> ઉમેરવો
પડે. CSS માં એક જ વાર નિયમ લખતાં બધા <p> માટે સ્ટાઇલ
લાગુ થઈ જાય.
બીજા ઘટક માટે નિયમ ઉમેરવા: CSS Stylesheet ડાયલૉગબૉક્સના ઉપર ડાબા ખૂણે
CSS બટન ની તીરની નિશાની → ડ્રૉપડાઉનમાંથી "Style-rule".
પેજમાં શીર્ષક ઉમેરવા Format Toolbar-1 માંથી Heading1 પસંદ કરો.
કર્સર આપોઆપ મધ્યમાં ગોઠવાય (કારણ કે CSS માં Center લાગુ કર્યું છે),
લખાણ અપરકેસ અને Times New Roman માં આવે.
હવે પછી કોઈ પણ પાનામાં Heading1 ઉમેરશો તો
શૈલી દરેક વખતે સમાન રહેશે.
write એક પ્રક્રિયા (method) છે, જે
document ઑબ્જેક્ટનો ભાગ છે. જે લખાણ દર્શાવવું હોય તે
document.write() ના ચલ તરીકે અપાય.
અર્ધવિરામ (;) જાવાસ્ક્રિપ્ટમાં વૈકલ્પિક છે (તે સમાપ્તિને
બદલે અલગતા માટે). દરેક વિધાન નવી લીટીમાં લખ્યું હોય તો જરૂર
નથી, છતાં અર્ધવિરામ વાપરવો એ સારી પ્રોગ્રામિંગ પ્રથા છે.
જાવાસ્ક્રિપ્ટ વિધાનોને બ્લૉક સ્વરૂપે એકત્રિત કરી શકાય; બ્લૉકની
શરૂઆત અને અંત છગડિયા કૌંસ { } વડે થાય.
⚠️ ગૂંચવાશો નહીંઅર્ધવિરામ (;) ફરજિયાત નથી,
વૈકલ્પિક છે. બ્લૉક માટે { } (છગડિયા કૌંસ) વપરાય, ( ) નહીં.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીકscript ટૅગ =
head માં ઇચ્છનીય | write = document નો method | ; =
વૈકલ્પિક.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ જાવાસ્ક્રિપ્ટ ઉમેરવાનો ટૅગ?
✅ <script>…</script>
❓ script ક્યાં મૂકવી વધુ ઇચ્છનીય?
✅ <head> વિભાગમાં
❓ write શું છે?
✅ document ઑબ્જેક્ટની પ્રક્રિયા (method)
❓ અર્ધવિરામ (;) જાવાસ્ક્રિપ્ટમાં?
✅ વૈકલ્પિક
❓ જાવાસ્ક્રિપ્ટ કેસ-સેન્સિટિવ છે?
✅ હા
8✅ ફૉર્મ validation અને validateForm()
વિધેય▶
ઉદાહરણ: name ફીલ્ડ ખાલી હોય તો સંદેશ
નવી ફાઇલ બનાવી js1.html નામથી સંગ્રહ કરો.
Form → Define Form: Form Name = js1, Action URL =
js1.html, Method = post. Name માટે લેબલ + ટેક્સ્ટફીલ્ડ
અને Submit બટન ઉમેરો.
Attribute = onsubmit, Value = return validateForm() →
OK.
Source view માં <head> ની અંદર સ્ક્રિપ્ટ ઉમેરો.
<script>
function validateForm()
{
var x=document.js1.name.value;
if (x==null || x=="")
{
alert("Please enter the Name");
document.js1.name.focus();
return false;
}
}
</script>
આ સ્ક્રિપ્ટમાં વ્યાખ્યાયિત ઘટકો
ઘટક
કાર્ય
validateForm() વિધેય
ફૉર્મ ચકાસવાનો કોડ-બ્લૉક
x ચલ
name ફીલ્ડની કિંમત સંગ્રહે
if શરતી વિધાન
name ખાલી (null) છે કે નહીં તે ચકાસે
alert() આંતરપ્રસ્થાપિત વિધેય
લખાણ એલર્ટ બૉક્સ માં દર્શાવે
document ઑબ્જેક્ટ
વેબપેજ અને તેના ઘટકોનો સંદર્ભ
focus() પદ્ધતિ
કર્સર ચોક્કસ ઘટકમાં લઈ જાય અને ઘટક highlight કરે
વિધેય (Function) એટલે?
નિશ્ચિત કાર્ય પાર પાડતા, પુનઃઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા કોડના
બ્લૉકને વિધેય (function / routine) કહે છે.
વિધેય function કી-વર્ડથી વ્યાખ્યાયિત થાય અને કોડ
છગડિયા કૌંસ { } માં લખાય.
alert() જાવાસ્ક્રિપ્ટનું આંતરપ્રસ્થાપિત વિધેય છે.
વિધેયનો અમલ ઘટના (event) દ્વારા અથવા સૉર્સકોડમાંથી
બોલાવવાથી (called) થાય. HTML ના head કે body માં વ્યાખ્યાયિત
કરી શકાય.
વિધેય કૌંસમાં આપેલી કિંમતો પ્રાચલ (parameter) તરીકે સ્વીકારી
શકે; return વિધાનથી કિંમત પરત કરે અને વિધેયનો અમલ અટકાવે.
validateForm() સબમિટ બટન ક્લિક થતાં (ઘટના દ્વારા) બોલાવાય. ભૂલ હોય તો
false પરત કરે, એટલે ફૉર્મ સબમિટ થતું નથી.
function hello()
{
alert("Hello Students");
}
⭐ ખાસ યાદ રાખોreturn false = ફૉર્મ સબમિટ અટકે;
onsubmit="return validateForm()" = સબમિટ પહેલાં ચકાસણી.
focus પદ્ધતિ: ફૉર્મના નિશ્ચિત ઘટક પર નિયંત્રણ લઈ જવા. એલર્ટ પછી
કર્સર તે ઘટકમાં જાય અને ઘટક highlight થાય.
⭐ ખાસ યાદ રાખોપદાનુક્રમમાં સૌથી ઉપર Window;
Window ની અંદર document; document ની અંદર form; form ની
અંદર element (radio, text, ...).
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીકW → D → F → E (Window →
document → form → element).
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ BOM માં સૌથી ઉપરનો ઑબ્જેક્ટ?
✅ Window
❓ સૌથી અગત્યનો ઑબ્જેક્ટ?
✅ document
❓ ફૉર્મના દરેક ઘટકનો સંદર્ભ?
✅ element ઑબ્જેક્ટ
❓ focus પદ્ધતિનું કાર્ય?
✅ ઘટક પર નિયંત્રણ લઈ જઈ highlight કરવું
12📝 નોંધણી ફૉર્મમાં જાવાસ્ક્રિપ્ટ
validation▶
પ્રકરણ-1 ના નોંધણી ફૉર્મમાં કરવાના ફેરફાર
Gender અને Hobby શરૂઆતમાં પસંદ થયેલાં ન હોય.
Address માં શરૂઆતની કોઈ કિંમત ન હોય.
City માં "choose the city" વિકલ્પ, તેની કિંમત -1.
Ahmedabad, Rajkot, Surat ની કિંમતો અનુક્રમે 1, 2, 3.
ફેરફાર માટે ફૉર્મમાં ફીલ્ડ પસંદ કરી Form → Form Field.
પગલાં
Form → Define Form (અથવા ફૉર્મ પર Right-click → Properties):
Form Name = form1, Action URL = form1.html, Method =
post.
Advanced Edit → JavaScript Events → Attribute =
onsubmit, Value = return validateForm() → OK.
સ્ક્રિપ્ટ HTML ના <head> વિભાગમાં ઉમેરો.
સ્ક્રિપ્ટની મુખ્ય બાબતો
તપાસ
કેવી રીતે?
ચાર ચલ x, y, z, r
x = first name, y = middle name, z = last
name, r = address ની કિંમત
નામો ખાલી?
x==null || x=="" (તે જ રીતે y, z; address માટે
r=="")
Gender (રેડિયો)
Group name "gender" – બે ઘટકોનો ઍરે.
document.form1.gender[0].checked==false &&
document.form1.gender[1].checked==false
→ બંને false તો કોઈ વિકલ્પ પસંદ નથી → એલર્ટ + focus
Hobby (ચેકબૉક્સ)
Group name "hobby" – ત્રણ ઘટકો. hobby[0], hobby[1],
hobby[2] ત્રણેય false તો કોઈ શોખ પસંદ નથી → એલર્ટ
City
document.form1.city.value=="-1" → શહેર પસંદ કર્યું
નથી → એલર્ટ
if ((document.form1.gender[0].checked==false) && (document.form1.gender[1].checked==false))
{
alert("Please choose your Gender: Male or Female");
document.form1.gender[0].focus();
return false;
}
var x=document.form1.firstname.value માં form1 =
ફૉર્મનું નામ, firstname = ઘટકને આપેલું નામ.
ખાલી ફીલ્ડ છોડતાં મળતા એલર્ટ સંદેશ: "Please enter the first name
properly", "...middle name properly", "Please choose your Gender: Male
or Female", "Please choose a hobby", "Please provide your city!".
⚠️ ગૂંચવાશો નહીંબધા રેડિયો/ચેકબૉક્સ માટે
Group name સમાન હોવાથી જ તે
ઍરે (gender[0], gender[1]) તરીકે મળે. City માટે -1 =
"choose the city" (કોઈ શહેર પસંદ નથી).
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીકરેડિયો/ચેકબૉક્સ:
બધા checked == false → કંઈ પસંદ નથી. City: value == "-1" →
પસંદ નથી.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ City માં "choose the city" ની કિંમત?
✅ -1
❓ Ahmedabad, Rajkot, Surat ની કિંમતો?
✅ 1, 2, 3
❓ gender ઍરેમાં કેટલા ઘટક?
✅ બે (gender[0], gender[1])
❓ hobby ઍરેમાં કેટલા ઘટક?
✅ ત્રણ
❓ ચેક કર્યું છે કે નહીં તે ચકાસવા?
✅ .checked
🎉 અભિનંદન! તમે બધા વિભાગ વાંચી લીધા. હવે Quiz આપવા તૈયાર છો!
સ્રોત અને નોંધ: આ સામગ્રી વિદ્યાર્થીઓની તૈયારી માટે સરળ ભાષામાં તૈયાર કરી છે. પરીક્ષા અંગેની સત્તાવાર માહિતી માટે સંબંધિત બોર્ડ/શિક્ષણ વિભાગની વેબસાઇટ અને પાઠ્યપુસ્તક જુઓ.
No comments:
Post a Comment