વર્ગ વ્યવહાર (વર્ગખંડ સંચાલન, આંતરક્રિયા અને શિસ્ત): TET માટે સરળ ભાષામાં
વાંચન સામગ્રી (Notes). વાંચીને પછી TEST આપો. વાંચવા માટે નીચે Read More પર
ક્લિક કરો.
🏫
વર્ગ વ્યવહાર (Classroom Interaction & Management)
વર્ગખંડનું સંચાલન, શિક્ષક-વિદ્યાર્થી આંતરક્રિયા, ફ્લેન્ડર્સ વિશ્લેષણ,
શિસ્ત, પ્રશ્નકૌશલ્ય અને સંચાર – TET માટે મુદ્દાસર
📖 લગભગ 15 મિનિટ 📚 12 વિભાગ 🎓 TET 2 / પરીક્ષાલક્ષી
કેવી રીતે વાંચશો? આ વિષયમાં
વિદ્વાનોનાં નામ + તેમનો સિદ્ધાંત (ફ્લેન્ડર્સ, કૌનિન, લેવિન,
ડ્રેઇકર્સ, ગ્લાસર, ગોર્ડન) અને વ્યવહારુ ઉદાહરણ પુછાય છે. ટેબલ યાદ
રાખો અને 🧠 ટ્રીક વાંચો. ઉદાહરણો શિક્ષણશાસ્ત્રની સામાન્ય સમજ મુજબ છે.
બધા ખોલો
1 📌 વર્ગ વ્યવહાર એટલે શું? ▶
વર્ગ વ્યવહાર એટલે વર્ગખંડમાં શિક્ષક અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે તથા
વિદ્યાર્થીઓ-વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે થતી
પરસ્પર ક્રિયા-પ્રતિક્રિયા, સંચાર અને વર્તન .
પાસું
અર્થ
વર્ગ વ્યવહાર (Classroom Interaction)
શિક્ષક-વિદ્યાર્થી અને વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થી વચ્ચે વાણી/વર્તન
દ્વારા થતી આપ-લે
વર્ગ સંચાલન (Classroom Management)
સમય, જગ્યા, સામગ્રી અને વિદ્યાર્થીઓનું આયોજન જેથી શીખવા માટે
અનુકૂળ વાતાવરણ બને
શિસ્ત (Discipline)
નિયમોનું સ્વેચ્છાએ પાલન – આત્મ-નિયંત્રણ
વર્ગ વાતાવરણ (Climate)
વર્ગમાં સંબંધો, સુરક્ષા અને પ્રોત્સાહનની લાગણી
સારા વર્ગ વ્યવહારનું ધ્યેય: શીખવા માટેનો મહત્તમ સમય અને
ભયમુક્ત વાતાવરણ .
NCF 2005 / RTE : વર્ગખંડ બાળમિત્ર હોય; શારીરિક સજા અને
માનસિક સતામણી પ્રતિબંધિત.
⭐ ખાસ યાદ રાખો
શિસ્ત = બહારથી થોપેલી નહીં, પણ
અંદરથી વિકસેલી (સ્વ-શિસ્ત) હોવી જોઈએ.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ વર્ગ સંચાલનનો હેતુ?
✅ શીખવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ
❓ સાચી શિસ્ત કઈ?
✅ સ્વ-શિસ્ત (આત્મ-નિયંત્રણ)
❓ RTE માં સજા અંગે?
✅ શારીરિક સજા/માનસિક સતામણી પ્રતિબંધ (કલમ 17)
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
2 🔟 ફ્લેન્ડર્સ આંતરક્રિયા વિશ્લેષણ (FIAC) ▶
નેડ ફ્લેન્ડર્સ નું 10 શ્રેણીઓ વાળું વર્ગ-નિરીક્ષણ સાધન. દર
3 સેકન્ડે વર્ગમાં જે થાય તેની શ્રેણી નોંધાય છે.
ભાગ
શ્રેણી નં.
શ્રેણી
શિક્ષક વાણી – પરોક્ષ (Indirect)
1
લાગણીનો સ્વીકાર
2
પ્રશંસા/પ્રોત્સાહન
3
વિદ્યાર્થીના વિચારોનો સ્વીકાર/ઉપયોગ
4
પ્રશ્ન પૂછવો
શિક્ષક વાણી – પ્રત્યક્ષ (Direct)
5
વ્યાખ્યાન (માહિતી આપવી)
6
સૂચનાઓ/આદેશ આપવા
7
ટીકા કે પોતાના અધિકારનું સમર્થન
વિદ્યાર્થી વાણી
8
પ્રતિભાવ રૂપે બોલવું
9
સ્વયં-પ્રેરિત બોલવું (પહેલ)
મૌન / ગૂંચવણ
10
મૌન કે અવ્યવસ્થા
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
1-4 પરોક્ષ, 5-7 પ્રત્યક્ષ, 8-9 વિદ્યાર્થી, 10 મૌન –
7 + 2 + 1 = 10 .
પરોક્ષ શિક્ષક વાણી વિદ્યાર્થીની સ્વતંત્રતા વધારે;
પ્રત્યક્ષ ઘટાડે.
I/D ગુણોત્તર = પરોક્ષ ÷ પ્રત્યક્ષ; જેટલો વધુ તેટલું શિક્ષક વધુ
લોકશાહી અને સહભાગી.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ ફ્લેન્ડર્સની કુલ શ્રેણી?
✅ 10
❓ કેટલા સેકન્ડે નોંધ?
✅ 3 સેકન્ડ
❓ શ્રેણી 4?
✅ પ્રશ્ન પૂછવો
❓ શ્રેણી 9?
✅ વિદ્યાર્થીની સ્વયં-પહેલ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
3 🧭 શિક્ષકની નેતૃત્વ શૈલીઓ (લેવિન) ▶
શૈલી
લક્ષણ
અસર
સરમુખત્યારી (Autocratic)
શિક્ષક બધા નિર્ણય લે; કડક નિયંત્રણ
બાળકો ડરપોક, આક્રમક કે નિષ્ક્રિય; શિક્ષક ગેરહાજર હોય તો અવ્યવસ્થા
લોકશાહી (Democratic)
ચર્ચા અને સહભાગિતાથી નિર્ણય
શ્રેષ્ઠ – સહકાર, જવાબદારી, સ્વ-શિસ્ત
છૂટછાટ/મુક્ત (Laissez-faire)
શિક્ષક ઓછો દખલ કરે; બધું બાળકો પર
અવ્યવસ્થા અને ઓછું શીખવું
આ શૈલીઓ કર્ટ લેવિન, લિપિટ અને વ્હાઇટ (1939) ના પ્રયોગ પર
આધારિત.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
સરમુખત્યારી = ડર, લોકશાહી = સહકાર, છૂટછાટ = અવ્યવસ્થા .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ શ્રેષ્ઠ શૈલી કઈ?
✅ લોકશાહી
❓ કોણે શૈલીઓ આપી?
✅ કર્ટ લેવિન
❓ શિક્ષક બધા નિર્ણય લે તે શૈલી?
✅ સરમુખત્યારી
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
4 👀 કૌનિનના સિદ્ધાંતો – વર્ગ સંચાલન ▶
પદ
અર્થ
વિદ્ગનેસ (Withitness)
શિક્ષકને વર્ગમાં બધે શું ચાલે છે તેની જાણ છે એવું બાળકોને
લાગે
ઓવરલેપિંગ (Overlapping)
એક સાથે બે કામ સંભાળવાની ક્ષમતા
ગતિ (Momentum) અને સરળતા (Smoothness)
પાઠનો પ્રવાહ તૂટે નહીં; સંક્રમણ સરળ
રિપલ ઇફેક્ટ (Ripple effect)
એક બાળકને સુધારતાં આસપાસનાં બાળકો પર પણ અસર
ગ્રુપ ઍલર્ટિંગ
આખા વર્ગને સક્રિય/સાવધ રાખવો
જવાબદારી (Accountability)
દરેક બાળક પાસેથી કામની અપેક્ષા
⭐ ખાસ યાદ રાખો
જેકબ કૌનિન (1970) – સૌથી સારા સંચાલકો
ગેરવર્તણૂક અટકાવે છે, થયા પછી સુધારતા નથી.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
W-O-M-R : Withitness, Overlapping, Momentum, Ripple.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ Withitness કોનો ખ્યાલ?
✅ જેકબ કૌનિન
❓ રિપલ ઇફેક્ટ?
✅ એકને સુધારતાં બીજા પર અસર
❓ Overlapping?
✅ એક સાથે બે કામ સંભાળવા
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
5 🎓 શિસ્તના અભિગમો – વિદ્વાનો ▶
વિદ્વાન
ખ્યાલ
સ્કિનર
પુનર્બલન (Reinforcement) – સારા વર્તનને પુરસ્કાર, ખરાબને
અવગણના (Extinction)
લી કેન્ટર
Assertive Discipline – નિયમો સ્પષ્ટ, પરિણામો પૂર્વનિર્ધારિત
વિલિયમ ગ્લાસર
Choice Theory – બાળક પોતાના વર્તનની જવાબદારી લે; 5
જરૂરિયાતો: અસ્તિત્વ, પ્રેમ-સંબંધ, શક્તિ, સ્વતંત્રતા, આનંદ
ડ્રેઇકર્સ
ગેરવર્તણૂકના 4 ખોટા લક્ષ્યો : ધ્યાન મેળવવું → સત્તા દર્શાવવી
→ બદલો લેવો → અક્ષમતા દર્શાવવી
થોમસ ગોર્ડન
Teacher Effectiveness Training – ‘I-message ’ અને
No-lose પદ્ધતિ
પ્રિમૅક સિદ્ધાંત
પ્રથમ ઓછું ગમતું કામ, પછી ગમતું કામ (‘દાદીનો નિયમ’)
I-message ઉદાહરણ: ‘તમે બોલો છો ત્યારે મને પાઠ ચલાવવામાં
મુશ્કેલી પડે છે’ – દોષારોપણ વગર.
ગેરવર્તણૂકનાં કારણો : ધ્યાન/સત્તાની જરૂર, કંટાળો, ભૂખ-થાક, ઘરની
સમસ્યા, અક્ષમતા.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
ડ્રેઇકર્સ: ધ્યાન → સત્તા → બદલો → અક્ષમતા (ધ-સ-બ-અ).
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
સજા કરતાં પ્રોત્સાહન વધુ અસરકારક; શારીરિક સજા RTE માં
પ્રતિબંધિત.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ Assertive Discipline કોની?
✅ લી કેન્ટર
❓ Choice Theory કોની?
✅ વિલિયમ ગ્લાસર
❓ I-message કોની?
✅ થોમસ ગોર્ડન
❓ ડ્રેઇકર્સનું પ્રથમ ખોટું લક્ષ્ય?
✅ ધ્યાન મેળવવું
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
6 ❓ પ્રશ્નકૌશલ્ય અને સંચાર ▶
કૌશલ્ય
અર્થ
પૃચ્છા (Probing)
જવાબ અધૂરો હોય ત્યારે વધુ ઊંડા પ્રશ્નો
સંકેત (Prompting)
જવાબ ન આવડે ત્યારે સંકેત આપવો
પુનઃનિર્દેશન (Redirecting)
એક જ પ્રશ્ન ઘણા બાળકોને પૂછવો
પુનઃ રચના (Reframing)
પ્રશ્ન સરળ ભાષામાં ફરી રજૂ કરવો
પ્રતીક્ષા સમય (Wait time)
પ્રશ્ન પછી ઓછામાં ઓછા 3 સેકન્ડ રાહ (મેરી બડ રો)
સારા પ્રશ્નના ગુણ : સ્પષ્ટ, ટૂંકા, વિદ્યાર્થીના સ્તરને અનુરૂપ,
વિચારપ્રેરક; પ્રથમ પ્રશ્ન પૂછો, પછી નામ બોલો.
ટાળવું : હા/ના વાળા ‘સૂચક’ પ્રશ્નો; આખા વર્ગ પાસે સમૂહ-જવાબ.
સંચાર પ્રક્રિયા:
પ્રેષક → સંદેશ → માધ્યમ → પ્રાપ્તકર્તા → પ્રતિપુષ્ટિ ; વચ્ચે
અવરોધ (Noise) પણ આવી શકે.
અ-શાબ્દિક સંચાર
અર્થ
કાઇનેસિક્સ
હાવભાવ, અંગભંગિ
પ્રોક્સેમિક્સ
અંતર અને જગ્યાનો ઉપયોગ
ઓક્યુલેસિક્સ
આંખોનો સંપર્ક
પેરાલૅંગ્વેજ
અવાજનો સ્વર, ગતિ, આરોહ-અવરોહ
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
પૂછો → થોભો (3 સેકન્ડ) → પછી નામ બોલો .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ Wait time કોણે આપ્યો?
✅ મેરી બડ રો
❓ Wait time કેટલો?
✅ ઓછામાં ઓછા 3 સેકન્ડ
❓ Probing એટલે?
✅ ઊંડા પ્રશ્નો
❓ Prompting એટલે?
✅ સંકેત આપવો
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
7 🔮 શિક્ષકની અપેક્ષા અને વિદ્યાર્થી પર અસર ▶
અસર
અર્થ
પિગ્માલિયન ઇફેક્ટ (Pygmalion)
શિક્ષકની ઊંચી અપેક્ષા → બાળકનું સારું પ્રદર્શન (રોઝેન્થલ અને જેકબસન, 1968 )
ગોલેમ ઇફેક્ટ
શિક્ષકની નીચી અપેક્ષા → બાળકનું નબળું પ્રદર્શન
હેલો ઇફેક્ટ (Halo)
એક સારા ગુણને કારણે બાકીના ગુણો પણ સારા માની લેવા
(થૉર્નડાઇક )
છુપો અભ્યાસક્રમ (Hidden curriculum)
શિક્ષક-વર્તન, નિયમો અને વાતાવરણ દ્વારા અજાણતા શીખાતાં મૂલ્યો
⭐ ખાસ યાદ રાખો
શિક્ષકે દરેક બાળક પાસેથી ઊંચી અપેક્ષા રાખવી અને
પક્ષપાત ટાળવો.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ Pygmalion Effect?
✅ ઊંચી અપેક્ષાથી સારું પ્રદર્શન
❓ Halo Effect કોનો?
✅ થૉર્નડાઇક
❓ છુપો અભ્યાસક્રમ?
✅ અજાણતા શીખાતાં મૂલ્યો
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
8 🪑 વર્ગખંડનું ભૌતિક આયોજન અને સમય વ્યવસ્થાપન ▶
બેઠક વ્યવસ્થા
ઉપયોગ
હરોળ (Rows)
વ્યાખ્યાન, કસોટી – શિસ્ત સરળ પણ આંતરક્રિયા ઓછી
U/ઘોડાની નાળ આકાર
ચર્ચા અને શિક્ષક-વિદ્યાર્થી સંપર્ક
વર્તુળ
ખુલ્લી ચર્ચા, સમાનતા
જૂથ/ક્લસ્ટર
સહકારી શિક્ષણ, પ્રોજેક્ટ
નબળી દૃષ્ટિ/શ્રવણ વાળાં બાળકોને આગળ બેસાડવાં.
નિયમો બાળકો સાથે મળીને બનાવવા – સ્વીકાર વધે.
દિનચર્યા (Routine) : હાજરી, સામગ્રીનું વિતરણ, સંક્રમણ ઝડપી
બનાવવાં.
સમય : પાઠનું આયોજન સમય મુજબ; ‘ડેડ ટાઇમ’ ઘટાડવો.
પ્રકાશ, હવા, સ્વચ્છતા અને પ્રદર્શન-પાટિયા બાળકોનાં કામથી
સજાવવાં.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ ચર્ચા માટે બેઠક?
✅ U-આકાર / વર્તુળ
❓ સહકારી શિક્ષણ માટે?
✅ જૂથ (ક્લસ્ટર)
❓ નિયમો કોણ બનાવે?
✅ શિક્ષક + વિદ્યાર્થીઓ મળીને
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
9 👥 સહકારી શિક્ષણ અને જૂથકાર્ય ▶
પદ્ધતિ
વિગત
Jigsaw
ઍરોન્સન – દરેક બાળક એક ભાગ શીખી બીજાને શીખવે
STAD
સ્લેવિન – ટીમમાં શીખવું, વ્યક્તિગત કસોટી, ટીમ ગુણ
Think-Pair-Share
વિચારો → જોડીમાં ચર્ચા → વર્ગમાં રજૂઆત
જોહ્નસન અને જોહ્નસન
સહકારી શિક્ષણનાં તત્ત્વો: પરસ્પર નિર્ભરતા, વ્યક્તિગત જવાબદારી,
સામ-સામે આંતરક્રિયા
જૂથકાર્યથી સહકાર, નેતૃત્વ, સંચાર અને
સાથીદાર શિક્ષણ વિકસે.
જૂથમાં દરેકની ભૂમિકા નક્કી કરો, નહીં તો ‘મફતિયા સવારી’ થાય.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ Jigsaw કોની પદ્ધતિ?
✅ ઍરોન્સન
❓ Think-Pair-Share?
✅ વિચારો → જોડી → રજૂઆત
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
10 🌟 પ્રતિપુષ્ટિ, પ્રશંસા અને પ્રેરણા ▶
પ્રકાર
ઉદાહરણ
સકારાત્મક પુનર્બલન
પ્રશંસા, સ્ટાર, નાનું ઇનામ
નકારાત્મક પુનર્બલન
અણગમતી બાબત દૂર કરીને વર્તન વધારવું (દા.ત. સમયસર કામ કરે તો
ગૃહકાર્ય માફ)
સજા
ઇચ્છા વિરુદ્ધ અસર ઊભી કરવી – ટાળવી; RTE માં શારીરિક સજા પ્રતિબંધ
રચનાત્મક પ્રતિપુષ્ટિ
તરત, ચોક્કસ, પ્રયત્ન પર કેન્દ્રિત (‘તમે સરસ સમજાવ્યું’)
આંતરિક પ્રેરણા (રસ, જિજ્ઞાસા) બાહ્ય પ્રેરણા (ઇનામ, ગુણ)
કરતાં ટકાઉ.
ભૂલ પર શરમ નહીં – ભૂલને શીખવાની તક ગણવી.
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
નકારાત્મક પુનર્બલન ≠ સજા. પુનર્બલન વર્તન વધારે છે; સજા
વર્તન ઘટાડે છે.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ નકારાત્મક પુનર્બલન શું કરે?
✅ વર્તન વધારે
❓ સજા શું કરે?
✅ વર્તન ઘટાડે
❓ ટકાઉ પ્રેરણા કઈ?
✅ આંતરિક પ્રેરણા
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
11 🛠️ સમસ્યારૂપ વર્તન અને સમાવેશી વર્ગ ▶
સમસ્યા
શિક્ષકનો ઉપાય
વર્ગમાં વાતો/ઘોંઘાટ
નજીક જવું, નજર મેળવવી, શાંત સંકેત; કામ આપવું
ધ્યાનનો અભાવ
પ્રશ્ન પૂછવો, પ્રવૃત્તિ બદલવી, બેઠક બદલવી
આક્રમક વર્તન
ખાનગીમાં શાંતિથી વાત, કારણ જાણવું, જરૂર પડે તો કાઉન્સેલર/વાલી
ચોરી/જૂઠ
જાહેરમાં અપમાન નહીં; કારણ શોધી સમજ અને માર્ગદર્શન
બુલિંગ (ધાકધમકી)
તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ, પીડિતને સુરક્ષા, વાલી અને શાળાને જાણ
વિશેષ જરૂરિયાતવાળું બાળક
સમાવેશી અભિગમ, સહાયક સાધનો, સાથીદાર સહાય
વાલી-શિક્ષક બેઠક (PTM) – RTE કલમ 24 મુજબ નિયમિત યોજવી.
જાહેરમાં ઠપકો ટાળો ; ખાનગીમાં સમજાવો.
⭐ ખાસ યાદ રાખો
શિસ્તનો પ્રથમ પ્રશ્ન: ‘આ વર્તન પાછળનું કારણ શું છે?’ – સજા પછી,
સમજ પહેલાં.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ PTM કઈ કલમમાં?
✅ RTE કલમ 24
❓ બુલિંગમાં પ્રથમ પગલું?
✅ તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
12 🗣️ ભાષાકીય સજ્જતા અને શિક્ષકનો સંચાર ▶
સ્પષ્ટ ઉચ્ચારણ અને યોગ્ય ગતિ ; અવાજમાં આરોહ-અવરોહ.
સરળ અને બાળકના સ્તર મુજબ ભાષા; કઠિન શબ્દનો અર્થ સંદર્ભ સાથે.
સક્રિય શ્રવણ : બાળકને ધ્યાનથી સાંભળવું, વચ્ચે ન ટોકવું, ફરીથી
કહેવું.
શાબ્દિક + અ-શાબ્દિક સંચારનો મેળ; હાવભાવ, આંખનો સંપર્ક, સ્મિત.
આદરપૂર્ણ સંબોધન ; ઉપહાસ, કટાક્ષ અને લેબલ (‘નાલાયક’) ટાળવા.
બહુભાષી વર્ગ માં બાળકોની ઘરની ભાષાનો સ્વીકાર અને સેતુ તરીકે
ઉપયોગ.
પ્રશ્નો પૂછવાની તક – બાળકોને ભય વિના પ્રશ્ન પૂછવા પ્રોત્સાહન.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
સ્પષ્ટ – સરળ – સાંભળો – હસો – આદર આપો .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ સક્રિય શ્રવણ?
✅ ધ્યાનથી સાંભળવું, વચ્ચે ન ટોકવું
❓ બહુભાષી વર્ગમાં ઘરની ભાષા?
✅ સ્વીકારવી અને સેતુ તરીકે વાપરવી
❓ ટાળવું શું?
✅ ઉપહાસ, કટાક્ષ, લેબલ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
🎉 અભિનંદન! તમે બધા વિભાગ વાંચી લીધા. હવે Quiz આપવા તૈયાર છો!
⚡ છેલ્લી ઘડીનું ઝડપી રિવિઝન
વર્ગ વ્યવહાર = આંતરક્રિયા; વર્ગ સંચાલન = સમય, જગ્યા, સામગ્રી,
વિદ્યાર્થીનું આયોજન; સાચી શિસ્ત = સ્વ-શિસ્ત.
ફ્લેન્ડર્સ: 10 શ્રેણી, દર 3 સેકન્ડે; 1–4 પરોક્ષ, 5–7 પ્રત્યક્ષ, 8–9
વિદ્યાર્થી, 10 મૌન.
લેવિન: સરમુખત્યારી, લોકશાહી (શ્રેષ્ઠ), છૂટછાટ.
કૌનિન: Withitness, Overlapping, Momentum, Ripple effect.
કેન્ટર = Assertive; ગ્લાસર = Choice; ગોર્ડન = I-message; ડ્રેઇકર્સ =
ધ્યાન → સત્તા → બદલો → અક્ષમતા.
પ્રશ્નકૌશલ્ય: Probing, Prompting, Redirecting, Reframing, Wait time (3
સેકન્ડ, મેરી બડ રો).
Pygmalion = ઊંચી અપેક્ષા; Halo = થૉર્નડાઇક; Hidden curriculum = અજાણતા
શીખાતા મૂલ્યો.
નકારાત્મક પુનર્બલન વર્તન વધારે; સજા વર્તન ઘટાડે; RTE કલમ 17 = શારીરિક
સજા પ્રતિબંધ.
🎯 હવે તમારી તૈયારી ચકાસો!
આ વિષયની 50 પ્રશ્નોની MCQ Quiz આપો અને તમારો સ્કોર જુઓ.
સ્રોત અને નોંધ: આ સામગ્રી વિદ્યાર્થીઓની તૈયારી માટે સરળ ભાષામાં તૈયાર
કરી છે. પરીક્ષા અંગેની સત્તાવાર માહિતી માટે સંબંધિત બોર્ડ/શિક્ષણ વિભાગની
વેબસાઇટ અને પાઠ્યપુસ્તક જુઓ.
કોઈ ભૂલ જણાય તો
અમને જણાવો .
|
Disclaimer
No comments:
Post a Comment