TET 2 ની પરીક્ષા માટે મૂલ્યાંકન અગત્યનો વિષય છે. આ પોસ્ટમાં મૂલ્યાંકનની
સંકલ્પના, અધ્યયનનું અને અધ્યયન માટેનું મૂલ્યાંકન, CCE, રચનાત્મક મૂલ્યાંકન અને
પ્રશ્નોની રચના જેવા મુદ્દા સરળ ભાષામાં સમજાવ્યા છે. પહેલાં Notes વાંચો, પછી 50
પ્રશ્નોની MCQ TEST આપો.
📊
મૂલ્યાંકન
માપન-આકારણી-મૂલ્યાંકન, પ્રકારો, CCE, સાધનો, બ્લૂમ, કસોટી રચના, ગ્રેડિંગ
અને રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણો
📖 લગભગ 20 મિનિટ 📚 11 વિભાગ 🎓 TET 2 / પરીક્ષાલક્ષી
કેવી રીતે વાંચશો? દરેક વિભાગ ખોલો → વાંચો → ⭐ બોક્સ અને ટેબલ યાદ
રાખો → 🃏 કાર્ડથી જાતે ચકાસો. મૂલ્યાંકનમાં
શબ્દોનો તફાવત, વ્યક્તિના નામ, કલમ-વર્ષ વારંવાર પુછાય છે.
બધા ખોલો
1 🧮 કસોટી, માપન, આકારણી અને મૂલ્યાંકન ▶
કસોટી (Test) = ચોક્કસ ક્ષમતા કે જ્ઞાન માપવાનું
સાધન/પ્રક્રિયા . માપન (Measurement) = કસોટીનાં
પરિણામને સંખ્યામાં (માત્રાત્મક) દર્શાવવું, જેમ કે 40 માંથી
32 ગુણ. આકારણી (Assessment) = માહિતી એકઠી કરી શીખવાની સ્થિતિ
સમજવી. મૂલ્યાંકન (Evaluation) = માપનનાં પરિણામનું
વિશ્લેષણ-અર્થઘટન કરી મૂલ્ય-નિર્ણય કરવો (ગુણાત્મક + માત્રાત્મક
બંને).
શબ્દ
અર્થ
સ્વરૂપ
કસોટી
સાધન / પ્રક્રિયા
સાધન
માપન
સંખ્યામાં ગુણ આપવા
માત્રાત્મક
આકારણી
માહિતી એકઠી કરી સ્થિતિ સમજવી
ગુણાત્મક + માત્રાત્મક
મૂલ્યાંકન
અર્થઘટન + મૂલ્ય-નિર્ણય
સૌથી વ્યાપક
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
કસોટી ⊂ માપન ⊂ આકારણી ⊂ મૂલ્યાંકન – મૂલ્યાંકન સૌથી વ્યાપક
સંકલ્પના છે. મૂલ્યાંકન = માપન + મૂલ્ય-નિર્ણય.
શૈક્ષણિક મૂલ્યાંકનનો મુખ્ય હેતુ:
અધ્યયન-અધ્યાપન સુધારવું અને બાળકની પ્રગતિ જાણવી .
ગુણાત્મક (Qualitative) ઉદાહરણ: વર્તનનું અવલોકન અને વર્ણનાત્મક
નોંધ.
માત્રાત્મક (Quantitative) ઉદાહરણ: પરીક્ષામાં મળેલા ગુણ.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ મૂલ્યાંકન = ?
✅ માપન + મૂલ્ય-નિર્ણય
❓ માપન કેવું હોય?
✅ માત્રાત્મક (સંખ્યાત્મક)
❓ સૌથી વ્યાપક સંકલ્પના?
✅ મૂલ્યાંકન
❓ ગુણાત્મક મૂલ્યાંકનનું ઉદાહરણ?
✅ વર્તનનું અવલોકન અને વર્ણનાત્મક નોંધ
❓ માત્રાત્મકનું ઉદાહરણ?
✅ પરીક્ષામાં મળેલા ગુણ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
2 ⏱️ મૂલ્યાંકનના પ્રકારો – સમય પ્રમાણે ▶
પ્રકાર
ક્યારે / હેતુ
પ્લેસમેન્ટ
અધ્યયન શરૂ કરતાં પહેલાં બાળકનું યોગ્ય સ્થાન/સ્તર નક્કી કરવા
રચનાત્મક (Formative)
અધ્યયન દરમિયાન; સતત; તાત્કાલિક પ્રતિપુષ્ટિ
નિદાનાત્મક (Diagnostic)
નબળાઈ અને ભૂલોનાં કારણ શોધવા
સંકલિત/સમાપ્ત (Summative)
એકમ/સત્ર/વર્ષના અંતે; ગ્રેડ/પ્રમાણપત્ર માટે
Formative અને Summative શબ્દો સૌ પ્રથમ
માઇકલ સ્ક્રિવન (1967) એ પ્રયોજ્યા; બ્લૂમે લોકપ્રિય
બનાવ્યા.
નિદાન પછી ઉપચારાત્મક શિક્ષણ (Remedial Teaching) અપાય છે –
નિદાનમાં ઓળખાયેલી નબળાઈ દૂર કરવા.
પૂર્વ કસોટી (Pre-test) : શીખવતાં પહેલાં બાળકનું
પૂર્વ-જ્ઞાન/તત્પરતા (Readiness) જાણવા.
ત્રણ ખ્યાલ
અર્થ
પ્રકાર
Assessment of Learning (અધ્યયનનું)
અધ્યયન પૂર્ણ થયા પછી સિદ્ધિ માપવી
સંકલિત (Summative)
Assessment for Learning (અધ્યયન માટેનું)
અધ્યયન દરમિયાન પ્રતિપુષ્ટિ આપી શીખવાની ગુણવત્તા સુધારવી
રચનાત્મક (Formative)
Assessment as Learning (અધ્યયન તરીકે)
વિદ્યાર્થી દ્વારા સ્વ-મૂલ્યાંકન અને સ્વ-નિયમન (મેટાકોગ્નિશન)
સ્વ-ચિંતન
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
of = અંતે, for = દરમિયાન, as = જાતે .
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
Formative = શીખતી વખતે (સુધારવા); Summative = શીખ્યા પછી (ગ્રેડ આપવા).
Diagnostic = કારણ શોધવા.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ Formative ક્યારે?
✅ અધ્યયન દરમિયાન
❓ Summative ક્યારે?
✅ એકમ/સત્ર/વર્ષના અંતે
❓ Formative-Summative શબ્દો કોણે આપ્યા?
✅ માઇકલ સ્ક્રિવન (1967)
❓ નિદાનાત્મકનો હેતુ?
✅ નબળાઈ અને ભૂલોનાં કારણ શોધવા
❓ Assessment as Learning માં ભાર?
✅ સ્વ-મૂલ્યાંકન અને સ્વ-નિયમન
❓ પૂર્વ કસોટી શા માટે?
✅ પૂર્વ-જ્ઞાન/તત્પરતા જાણવા
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
3 🔄 સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન (CCE) અને RTE ▶
CCE = Continuous and Comprehensive Evaluation .
શબ્દ
અર્થ
સતત (Continuous)
મૂલ્યાંકન અધ્યયન-અધ્યાપનનો અવિભાજ્ય ભાગ બની
નિયમિત અને વારંવાર ચાલે
સર્વગ્રાહી (Comprehensive)
શૈક્ષણિક (Scholastic) + સહ-શૈક્ષણિક (Co-scholastic) બંને
ક્ષેત્રોનું મૂલ્યાંકન
સહ-શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર: જીવન કૌશલ્યો, વલણ, મૂલ્યો, કલા અને રમતગમત.
RTE 2009 કલમ 29(2)(h) – સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકનની જોગવાઈ.
RTE કલમ 17 – શારીરિક સજા અને માનસિક પજવણી પ્રતિબંધિત.
CBSE એ CCE 2009 માં દાખલ કરી.
CBSE ની CCE યોજનામાં FA = Formative Assessment અને
SA = Summative Assessment .
RTE કલમ 16 (વિલંબ ન કરવો) ની 2019 ની સુધારણા: રાજ્યો
ધોરણ 5 અને 8 માં નિયમિત પરીક્ષા લઈ શકે છે (અને નાપાસ થવા પર
રોકી શકે).
કલમ
વિષય
16
વિલંબ/નાપાસ ન કરવા (2019 સુધારો: ધો. 5 અને 8)
17
શારીરિક સજા અને માનસિક પજવણી પર પ્રતિબંધ
29(2)(h)
સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
16 = રોકાણ, 17 = સજા બંધ, 29 = અભ્યાસક્રમ-મૂલ્યાંકન .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ CCE ની જોગવાઈ RTE ની કઈ કલમમાં?
✅ કલમ 29(2)(h)
❓ શારીરિક સજા પર પ્રતિબંધ કઈ કલમ?
✅ કલમ 17
❓ CBSE માં CCE ક્યારથી?
✅ 2009
❓ સહ-શૈક્ષણિકમાં શું આવે?
✅ જીવન કૌશલ્યો, વલણ, મૂલ્યો, કલા, રમતગમત
❓ 2019 સુધારો ધોરણ?
✅ 5 અને 8
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
4 🏛️ NEP 2020, ગ્રેડિંગ અને રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણો ▶
NEP 2020 : ગોખણપટ્ટીથી
ક્ષમતા (Competency) આધારિત મૂલ્યાંકન તરફ.
નવું પ્રગતિપત્રક:
360° સમગ્રલક્ષી પ્રગતિ કાર્ડ (Holistic Progress Card) –
સ્વ-મૂલ્યાંકન, સહપાઠી મૂલ્યાંકન અને શિક્ષક મૂલ્યાંકન ત્રણેય સમાવે.
અધ્યયન પરિણામો (Learning Outcomes) = શીખ્યા પછી વિદ્યાર્થી શું
જાણે, સમજે અને કરી શકે તે.
ગ્રેડિંગ નો ફાયદો: ગુણ કરતાં સ્પર્ધા અને તણાવ ઓછો કરે છે.
સાપેક્ષ ગ્રેડિંગ (Relative) : ગ્રેડ
જૂથના અન્ય વિદ્યાર્થીઓની સરખામણી ના આધારે અપાય છે.
નિરપેક્ષ ગ્રેડિંગ : નક્કી કરેલા માપદંડ/ગુણ-શ્રેણીના આધારે.
સંસ્થા/સર્વે
વિગત
NAS (National Achievement Survey)
NCERT કરે; અધ્યયન પરિણામોનું રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ
PARAKH રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ (2024)
ધોરણ 3, 6 અને 9
PGI (Performance Grading Index)
શિક્ષણ મંત્રાલય ; રાજ્યો/UT ની શાળા શિક્ષણ કામગીરીનું
મૂલ્યાંકન
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
PARAKH ના ધોરણ 3, 6, 9 – જ્યારે RTE 2019 સુધારામાં પરીક્ષા ધોરણ
5, 8 . બંને ગૂંચવશો નહીં.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ PARAKH ના ધોરણ?
✅ 3, 6 અને 9
❓ PGI કોણે શરૂ કર્યો?
✅ શિક્ષણ મંત્રાલય
❓ NEP 2020 નું પ્રગતિપત્રક?
✅ 360° સમગ્રલક્ષી પ્રગતિ કાર્ડ
❓ સાપેક્ષ ગ્રેડિંગનો આધાર?
✅ જૂથના અન્ય વિદ્યાર્થીઓ સાથે સરખામણી
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
5 🧰 મૂલ્યાંકનની પદ્ધતિઓ અને સાધનો ▶
સાધન
શું છે / ઉપયોગ
સ્વ-મૂલ્યાંકન
વિદ્યાર્થી પોતાની શક્તિ-મર્યાદા સમજે
સહપાઠી મૂલ્યાંકન
વિદ્યાર્થીઓ એકબીજાના કામનું મૂલ્યાંકન કરે
પોર્ટફોલિયો
સમય જતાં વિદ્યાર્થીના કાર્યોનો સંગ્રહ
રૂબ્રિક
માપદંડો અને સ્તરો સાથેની ગુણાંકન માર્ગદર્શિકા
ચેકલિસ્ટ
કૌશલ્ય/વર્તન હાજર છે કે નહીં તે નોંધવા
ઘટનાવૃત્ત નોંધ (Anecdotal Record)
બાળકના વર્તનની ખાસ ઘટનાઓની સંક્ષિપ્ત નોંધ
સંચિત નોંધપોથી (Cumulative Record Card)
શૈક્ષણિક, શારીરિક અને વ્યક્તિત્વ સંબંધી માહિતીનો સંચય
એક્ઝિટ ટિકિટ
પાઠના અંતે ટૂંકી પ્રશ્નોત્તરી/પ્રતિપુષ્ટિ (રચનાત્મક)
જર્નલ/ડાયરી
ચિંતન અને સ્વ-અભિવ્યક્તિને પ્રોત્સાહન
મૌખિક પ્રશ્નોત્તરી
તાત્કાલિક સમજ ચકાસવી અને ભાગીદારી વધારવી
KWL : K = What I K now (જે જાણું છું), W = What I
W ant to know, L = What I L earned.
પ્રતીક્ષા સમય (Wait Time) – સંકલ્પના મેરી બડ રો ; પ્રશ્ન
પછી ઓછામાં ઓછી 3 સેકન્ડ રાહ જોવી.
Think-Pair-Share : વિચારવું → જોડીમાં ચર્ચા → વર્ગ સાથે
વહેંચવું.
સોક્રેટિક પ્રશ્નોત્તરી : પ્રશ્નો દ્વારા વિદ્યાર્થીને જાતે
વિચારતા કરવા.
વિભાવના નકશો (Concept Map) : વિચારો અને સંબંધોનું ચિત્રાત્મક
નિરૂપણ – વિકાસ જોસેફ નોવાક .
જૉન ડ્યૂઈ : પુસ્તક ‘How We Think’ (1910) – ચિંતનશીલ
વિચારણા (Reflective Thinking).
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ રૂબ્રિક શું?
✅ માપદંડો અને સ્તરો સાથેની ગુણાંકન માર્ગદર્શિકા
❓ પોર્ટફોલિયો?
✅ સમય જતાં કાર્યોનો સંગ્રહ
❓ ચેકલિસ્ટ?
✅ કૌશલ્ય/વર્તન હાજર છે કે નહીં તે નોંધવા
❓ Wait Time કોણે આપ્યો?
✅ મેરી બડ રો
❓ KWL માં K?
✅ What I Know
❓ Concept Map કોણે?
✅ જોસેફ નોવાક
❓ How We Think કોનું?
✅ જૉન ડ્યૂઈ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
6 🧠 વ્યક્તિત્વ-વલણ માપન: સોશિયોમેટ્રી, લિકર્ટ, પ્રક્ષેપણ ▶
સાધન
શું / કોણે
લિકર્ટ માપક્રમ
વલણ માપવા માટેનો 5-બિંદુ માપક્રમ – રેન્સિસ લિકર્ટ
સોશિયોમેટ્રી
વર્ગના બાળકોના પરસ્પરના સામાજિક સંબંધો માપવા –
જે. એલ. મોરેનો
સોશિયોગ્રામ
જૂથમાં સભ્યોના પસંદ-નાપસંદ સંબંધોનું ચિત્રાત્મક નિરૂપણ
રોર્શાક ઇન્કબ્લૉટ
પ્રક્ષેપણ (Projective) વ્યક્તિત્વ કસોટી – શાહીના ધબ્બા
TAT
Thematic Apperception Test – મરે અને મૉર્ગન ; ચિત્રો પરથી
વાર્તા કહેવડાવી વ્યક્તિત્વ જાણવું
અભિરુચિ (Aptitude) કસોટી
ભવિષ્યમાં કોઈ ક્ષેત્રમાં સફળતાની સંભાવના જાણવા
સિદ્ધિ કસોટી (Achievement)
શીખેલા જ્ઞાન અને કૌશલ્યનું સ્તર માપે
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
લિકર્ટ = Likert (વલણ), મોરેનો = સોશિયો, રોર્શાક = શાહી, TAT =
વાર્તા .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ લિકર્ટ માપક્રમ કોણે?
✅ રેન્સિસ લિકર્ટ
❓ સોશિયોમેટ્રી કોણે?
✅ જે. એલ. મોરેનો
❓ સોશિયોગ્રામ શું?
✅ પસંદ-નાપસંદ સંબંધોનું ચિત્રાત્મક નિરૂપણ
❓ TAT કોણે બનાવી?
✅ મરે અને મૉર્ગન
❓ રોર્શાક કેવી કસોટી?
✅ પ્રક્ષેપણ વ્યક્તિત્વ કસોટી
❓ અભિરુચિ કસોટી શા માટે?
✅ ભવિષ્યની સફળતાની સંભાવના જાણવા
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
7 🪜 બ્લૂમનું વર્ગીકરણ અને પ્રશ્ન સ્તરો ▶
બ્લૂમનું વર્ગીકરણ (Bloom's Taxonomy) શૈક્ષણિક ઉદ્દેશો/જ્ઞાનાત્મક
સ્તરોના વર્ગીકરણ માટે વપરાય છે.
ક્રમ
મૂળ બ્લૂમ
સુધારેલ (2001)
પ્રશ્નનું ઉદાહરણ
1
જ્ઞાન
Remember (યાદ)
‘ભારતની રાજધાની કઈ છે?’
2
સમજ
Understand
પોતાના શબ્દોમાં સમજાવો
3
ઉપયોગ
Apply
‘આ સૂત્રનો ઉપયોગ કરી કોયડો ઉકેલો’
4
વિશ્લેષણ
Analyze
‘બે શાસકોની નીતિઓ વચ્ચેનો તફાવત સમજાવો’
5
મૂલ્યાંકન
Evaluate
‘પાણી બચાવવા એક નવો પ્રોજેક્ટ ડિઝાઇન કરો’
6
સંશ્લેષણ
Create (સર્જન)
‘તમારા મતે શ્રેષ્ઠ ઉકેલ કયો અને શા માટે?’
મૂળ જ્ઞાનાત્મક ક્ષેત્રનો સૌથી નીચલો સ્તર = જ્ઞાન (યાદ રાખવું) .
સુધારેલા વર્ગીકરણમાં સર્વોચ્ચ સ્તર = સર્જન (Create) : Remember,
Understand, Apply, Analyze, Evaluate, Create.
વિવેચનાત્મક ચિંતન ને ઉત્તેજન આપતો પ્રશ્ન: ‘તમારા મતે આ સમસ્યાનો
શ્રેષ્ઠ ઉકેલ કયો અને શા માટે?’
HOTS = Higher Order Thinking Skills – વિશ્લેષણ, મૂલ્યાંકન અને
સર્જન જેવી ઉચ્ચ ક્રમની વિચારશક્તિ.
ક્ષેત્ર (Domain)
શું આવે
પ્રણેતા
જ્ઞાનાત્મક (Cognitive)
જ્ઞાન, સમજ, વિચાર
બ્લૂમ
ભાવાત્મક (Affective)
વલણ, મૂલ્યો, રસ
ક્રેથવોલ અને સાથીદારો
ક્રિયાત્મક (Psychomotor)
શારીરિક અને હસ્તકૌશલ્ય (દા.ત. પ્રયોગ કરવો)
સિમ્પસન વગેરે
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
3 ક્ષેત્ર: જ્ઞાન-ભાવ-ક્રિયા (Head–Heart–Hand) .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ મૂળ બ્લૂમનો સૌથી નીચલો સ્તર?
✅ જ્ઞાન (યાદ રાખવું)
❓ સુધારેલા બ્લૂમમાં સર્વોચ્ચ સ્તર?
✅ સર્જન (Create)
❓ HOTS પૂરું નામ?
✅ Higher Order Thinking Skills
❓ ભાવાત્મક ક્ષેત્રમાં શું?
✅ વલણ, મૂલ્યો અને રસ
❓ ક્રિયાત્મક ક્ષેત્રમાં શું?
✅ શારીરિક અને હસ્તકૌશલ્ય
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
8 ✅ સારી કસોટીની લાક્ષણિકતાઓ: વૈધતા અને વિશ્વસનીયતા ▶
સારી કસોટીની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
વૈધતા, વિશ્વસનીયતા, વસ્તુનિષ્ઠતા અને વ્યવહારુપણું .
લક્ષણ
અર્થ
વૈધતા (Validity)
કસોટી જે માપવા માટે બનાવી છે તે જ માપે
વિશ્વસનીયતા (Reliability)
વારંવાર લેતાં સમાન/સુસંગત પરિણામ આપે
વસ્તુનિષ્ઠતા (Objectivity)
ગુણાંકનમાં તપાસનારના અભિપ્રાયની અસર ન પડે
વ્યવહારુપણું
સરળતાથી, ઓછા ખર્ચ-સમયમાં લઈ શકાય
વૈધતાનો પ્રકાર
અર્થ
ફેસ વેલિડિટી
કસોટી બહારથી જોતાં જે માપવા માટે છે તે માપતી લાગે
વિષયવસ્તુ (Content) વૈધતા
કસોટી અભ્યાસક્રમના તમામ વિસ્તારોને આવરી લે છે
વિશ્વસનીયતા માપવાની પદ્ધતિઓ: ટેસ્ટ-રિટેસ્ટ, સ્પ્લિટ-હાફ અને
સમાંતર સ્વરૂપ (Parallel form).
વૈધ કસોટી વિશ્વસનીય હોય છે, પણ વિશ્વસનીય કસોટી વૈધ હોય જ તે જરૂરી
નથી.
ધોરણલક્ષી (Norm-Referenced) : બાળકોની એકબીજા સાથે તુલના કરે.
માપદંડલક્ષી (Criterion-Referenced) : નક્કી કરેલા માપદંડ/સિદ્ધિ
સામે માપે.
શિક્ષકે બનાવેલી કસોટી vs પ્રમાણિત (Standardized) :
પ્રમાણિત કસોટીમાં ધોરણો (Norms) અને નિશ્ચિત સૂચનાઓ/ગુણાંકન હોય.
🧠 યાદ રાખવાની ટ્રીક
વૈધતા = ‘સાચું માપે’; વિશ્વસનીયતા = ‘દર વખતે સરખું માપે’ .
(ઘડિયાળ સતત 5 મિનિટ આગળ = વિશ્વસનીય પણ વૈધ નહીં.)
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ વૈધતા એટલે?
✅ જે માપવા બનાવી છે તે જ માપે
❓ વિશ્વસનીયતા એટલે?
✅ વારંવાર સમાન/સુસંગત પરિણામ
❓ વસ્તુનિષ્ઠતા?
✅ તપાસનારના અભિપ્રાયની અસર ન પડે
❓ ફેસ વેલિડિટી?
✅ બહારથી જોતાં યોગ્ય માપતી લાગે
❓ Content validity?
✅ અભ્યાસક્રમના તમામ વિસ્તારોને આવરે
❓ વિશ્વસનીયતા કેવી રીતે માપાય?
✅ ટેસ્ટ-રિટેસ્ટ, સ્પ્લિટ-હાફ, સમાંતર સ્વરૂપ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
9 📝 કસોટી રચના: બ્લૂપ્રિન્ટ, પ્રશ્નોના પ્રકાર, MCQ ▶
બ્લૂપ્રિન્ટ (Blueprint) : પ્રશ્નપત્ર બનાવવાનો નકશો –
હેતુ, વિષયવસ્તુ અને પ્રશ્ન પ્રકાર મુજબ ગુણભાર.
ટ્રાય-આઉટ/પાયલોટ કસોટી : પ્રશ્નપત્રની ખામીઓ અગાઉથી ઓળખવા.
આઇટમ એનાલિસિસ : કઠિનતા આંક અને ભેદકતા આંક તપાસાય
છે.
કઠિનતા આંક 100% = બધાએ સાચો ઉત્તર આપ્યો = પ્રશ્ન
ખૂબ સરળ .
ભેદકતા આંક : પ્રશ્ન હોશિયાર અને નબળા વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે
ભેદ પાડે છે કે નહીં.
સારા પ્રશ્નની ભાષા સ્પષ્ટ, સરળ અને એક જ અર્થવાળી હોવી જોઈએ.
પ્રશ્ન પ્રકાર
લાભ / મર્યાદા
બહુવિકલ્પી (MCQ)
ઝડપી, વસ્તુનિષ્ઠ ગુણાંકન; માત્ર એક શ્રેષ્ઠ સાચો ઉત્તર
નિબંધ પ્રકાર
ઉચ્ચ ક્રમની વિચારશક્તિ અને અભિવ્યક્તિ ચકાસે; ગુણાંકન
વિષયલક્ષી
ટૂંકા ઉત્તર
વધુ વિષય આવરી શકાય અને અભિવ્યક્તિ ચકાસાય
સાચું-ખોટું
અનુમાનથી સાચો જવાબ મળવાની સંભાવના (50%) – મર્યાદા
જોડકાં જોડો
સંબંધો અને જોડાણો ઓળખવાની ક્ષમતા ચકાસે
સક્ષમતા આધારિત (Competency-based)
જ્ઞાનનો વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં ઉપયોગ ચકાસે (NEP)
કેસ આધારિત
વિશ્લેષણ અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા
MCQ ના ખોટા વિકલ્પોને વિચલિત વિકલ્પો (Distractors) કહેવાય;
પ્રશ્ન મૂળ = Stem .
વિષયલક્ષી (Subjective) ગુણાંકન ની મર્યાદા:
તપાસનારના અભિપ્રાયથી ગુણમાં તફાવત આવી શકે.
નિબંધનું ગુણાંકન વસ્તુનિષ્ઠ બનાવવા:
ઉત્તર કુંજી અને ગુણાંકન યોજના (રૂબ્રિક) વાપરવી.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ બ્લૂપ્રિન્ટ શાનો નકશો?
✅ હેતુ, વિષયવસ્તુ અને પ્રશ્ન પ્રકાર
❓ ખોટા વિકલ્પોને શું કહેવાય?
✅ વિચલિત વિકલ્પો (Distractors)
❓ કઠિનતા આંક 100% એટલે?
✅ પ્રશ્ન ખૂબ સરળ
❓ ભેદકતા આંક શું દર્શાવે?
✅ હોશિયાર-નબળા વચ્ચે ભેદ
❓ સાચું-ખોટું ની મર્યાદા?
✅ અનુમાનથી સાચો જવાબ મળવો
❓ નિબંધનો લાભ?
✅ ઉચ્ચ ક્રમની વિચારશક્તિ અને અભિવ્યક્તિ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
10 ➗ અનુમાન સુધારણા સૂત્ર અને ગણતરી ▶
MCQ માં અનુમાનથી જવાબ લખવાની અસર ઘટાડવા
સુધારણા સૂત્ર (Correction for Guessing) વપરાય છે:
⭐ ખાસ યાદ રાખો
સુધારેલા ગુણ = સાચા − (ખોટા ÷ (n − 1)) (n = વિકલ્પોની
સંખ્યા)
📌 ઉદાહરણ
4 વિકલ્પવાળા 40 પ્રશ્નોમાં 28 સાચા અને 12 ખોટા → સુધારેલા ગુણ = 28 −
12/(4−1) = 28 − 4 = 24 .
વિકલ્પો (n)
n − 1
સૂત્ર
2 (સાચું-ખોટું)
1
સાચા − ખોટા
3
2
સાચા − ખોટા/2
4
3
સાચા − ખોટા/3
5
4
સાચા − ખોટા/4
⚠️ ગૂંચવાશો નહીં
છોડેલા (Unattempted) પ્રશ્નો ખોટામાં ગણાતા નથી.
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ સુધારણા સૂત્ર?
✅ સાચા − ખોટા ÷ (n − 1)
❓ 4 વિકલ્પ, 28 સાચા, 12 ખોટા → ગુણ?
✅ 24
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
11 💬 પ્રતિપુષ્ટિ, ઉપચાર અને સારા મૂલ્યાંકનના નિયમો ▶
પ્રતિપુષ્ટિ (Feedback) કેવી હોવી જોઈએ:
સમયસર, સ્પષ્ટ અને સુધારણાલક્ષી .
મૂલ્યાંકનમાં શિક્ષકે ટાળવું :
વિદ્યાર્થીઓની સરખામણી અને અપમાન .
મૌખિક પ્રશ્નોત્તરી નો હેતુ: તાત્કાલિક સમજ ચકાસવી અને ભાગીદારી
વધારવી.
નિદાન → ઉપચાર : નબળાઈ ઓળખી તેને દૂર કરવા ખાસ શિક્ષણ.
ધોરણલક્ષી = બાળકોની તુલના; માપદંડલક્ષી = ચોક્કસ માપદંડ
સામે.
સંપૂર્ણ સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન: જ્ઞાન, કૌશલ્ય અને વલણ –
વિદ્યાર્થીના સમગ્ર વિકાસ નું મૂલ્યાંકન.
⭐ ખાસ યાદ રાખો
સારું મૂલ્યાંકન =
સતત, સર્વગ્રાહી, સકારાત્મક પ્રતિપુષ્ટિ સાથે, તણાવમુક્ત, અને બાળકની
પ્રગતિ સુધારવાના હેતુથી .
🃏 જાતે ચકાસો – કાર્ડ પર ટેપ કરો
❓ પ્રતિપુષ્ટિ કેવી?
✅ સમયસર, સ્પષ્ટ અને સુધારણાલક્ષી
❓ શું ટાળવું?
✅ સરખામણી અને અપમાન
❓ નિદાન પછી શું?
✅ ઉપચારાત્મક શિક્ષણ
✔ આ વિભાગ વાંચી લીધો
🎉 અભિનંદન! તમે બધા વિભાગ વાંચી લીધા. હવે Quiz આપવા તૈયાર છો!
⚡ છેલ્લી ઘડીનું ઝડપી રિવિઝન
મૂલ્યાંકન = માપન + મૂલ્ય-નિર્ણય ; કસોટી ⊂ માપન ⊂ આકારણી ⊂
મૂલ્યાંકન.
Formative = દરમિયાન; Summative = અંતે; Diagnostic = કારણ શોધવા;
Placement = શરૂઆતમાં.
Formative-Summative = સ્ક્રિવન 1967 . AoL = અંતે, AfL = દરમિયાન,
AaL = સ્વ-ચિંતન.
CCE: RTE 29(2)(h) ; સજા બંધ = 17 ; CBSE CCE 2009 ;
સુધારો 2019 = ધો. 5, 8 .
NEP: 360° પ્રગતિ કાર્ડ ; NAS = NCERT ; PARAKH = ધો.
3, 6, 9 ; PGI = શિક્ષણ મંત્રાલય .
લિકર્ટ = વલણ; મોરેનો = સોશિયોમેટ્રી; રોર્શાક = પ્રક્ષેપણ; TAT =
મરે-મૉર્ગન .
બ્લૂમ: સૌથી નીચલો = જ્ઞાન; સુધારેલ સર્વોચ્ચ = Create . ભાવાત્મક =
વલણ-મૂલ્યો-રસ; ક્રિયાત્મક = હસ્તકૌશલ્ય.
વૈધતા = જે માપવા બનાવી તે જ માપે; વિશ્વસનીયતા = સુસંગત; વૈધ ⇒ વિશ્વસનીય.
કઠિનતા આંક 100% = ખૂબ સરળ; સુધારણા = સાચા − ખોટા/(n−1); 28, 12, n=4 →
24 .
Wait Time = મેરી બડ રો ; Concept Map = નોવાક ; How We Think
= ડ્યૂઈ (1910) .
🎯 હવે તમારી તૈયારી ચકાસો!
આ વિષયની 50 પ્રશ્નોની MCQ Quiz આપો અને તમારો સ્કોર જુઓ.
સ્રોત અને નોંધ: આ સામગ્રી વિદ્યાર્થીઓની તૈયારી માટે સરળ ભાષામાં તૈયાર કરી છે. પરીક્ષા અંગેની સત્તાવાર માહિતી માટે સંબંધિત બોર્ડ/શિક્ષણ વિભાગની વેબસાઇટ અને પાઠ્યપુસ્તક જુઓ.
કોઈ ભૂલ જણાય તો અમને જણાવો . | Disclaimer
No comments:
Post a Comment